पानी नपरे पनि तराईमा ४६ प्रतिशत रोपाइँ

नमस्ते चितवन

शनिबार, साउन ०३, २०८२ मा प्रकाशित

पहाडमा ‘रुढा पहिरा’ ले धान खेती पुरिँदा मधेशमा ‘रौदी’ का कारण कृषकले धान रोप्न पाएका छैनन् ।

अत्यधिक वर्षापछि लेदोसहित आएको बाढीलाई पहाडमा रुढा पहिरा भनिन्छ भने मधेशमा असार, साउनमा सडकमा धुलो उड्नुलाई राम्रो मानिँदैन त्यसलाई रौदी भनिन्छ । त्यसले राम्रो कुराको सङ्केत नगर्ने सप्तरी कल्याणपुर रुपनी गाउँपालिका–४ का ७८ वर्षीय किसान बिन्हाई खङ्ग बताउनुहुन्छ ।

एक महिनादेखि लगातार पानी नपर्दा तराईको मुख्य बाली धानको रोपाइँ हुन सकेको छैन । कृषि विकास निर्देशनालय मधेश प्रदेशका अनुसार अघिल्लो वर्ष असार मसान्तमा मधेश प्रदेशमा ६६ प्रतिशत रोपाइँ भइसकेको थियो । यो वर्ष ठ्याक्कै उल्टो भएको छ । मधेशमा हालसम्ममा ४६ प्रतिशत मात्रै रोपाइँ सकिएको छ । रोपिएका धान खेतमा धाँजा फाट्न थालेको छ । विसं २०७९ मा पनि मधेशले यस्तै प्रकारको विपत्तिको सामना गरेको थियो । सो समयमा मुस्किलले ६० प्रतिशत रोपाइँ भएको थियो ।

मधेशमा प्रत्येक २० देखि २५ वर्षमा लामो खडेरी पर्ने गरेको छ ।

२००७, २०२९, २०४९ मा लामो खडेरी परेको थियो । राजविराज निवासी पूर्वप्रधानाध्यापक नरसिंहलाल कर्णले मिथिला संस्कृतिमा रौदी खडेरी लागेको समयमा महिलाले रातको समयमा इन्द्र भगवान्लाई रिझाउन तन्त्रमन्त्रसहितको गीत गाउँदै ‘जटजटिन’ गर्दा वर्षा हुने विश्वास रहेको बताउनुभयो ।

त्यस्तै मधेशमा मसलाको रुख रोप्न थालेपछि जग्गा रुखो बनाएको र खडेरीलगायतका समस्या बढेको चौधरीले उल्लेख गर्नुभयो । मधेशमा तीन लाख ७२ हजार हेक्टर जमिनमा धान खेती हुने गरेको छ । समयमै वर्षा हुँदा ९७ प्रतिशतसम्म रोपाइँ भएको तथ्याङ्क छ । हालसम्म मधेशमा कम्तीमा ७५ प्रतिशत रोपाइँ भइसक्नुपर्नेमा रोपाइँ नहुँदा उत्पादनमा ठुलो मात्रामा गिरावट आउने सम्भावना छ । मधेश प्रदेशमा देखा परेको खडेरीको समस्याबारे मधेश प्रदेशका प्रमुख, प्रमुख जिल्ला अधिकारीले छलफलसमेत गरेका छन् । छलफलमा चुरे संरक्षण, नहरको निर्माण, पुराना पोखरीको उत्खनन्, पानी रिचार्जको नयाँ प्रविधिको विकासमा जोड दिएका छन् ।

मधेश सरकारले लामो समयदेखि पानी नपरेपछि प्रदेशलाई सुक्खाग्रस्त क्षेत्र घोषणाको माग गरेको छ । मधेश सरकारले सङ्घीय सरकारसँग विशेष राहत प्याकेज उपलब्ध गराउन माग गरेको हो । प्रदेश सरकारले धान रोप्न नपाएपछि भोकमरी र महँगी बढ्न सक्ने भएकाले त्यसतर्फ ध्यान दिन सङ्घीय सरकारको ध्यानाकर्षण गराएको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् हरिप्रसाद दाहालले मनसुनी वायु सक्रिय भए पनि मधेशमा राम्रोसँग वर्षा हुन नसकेको र अहिले त्यहाँ वर्षाको सम्भावना अधिक भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

शनिबार, साउन ०३, २०८२ मा प्रकाशित