जिल्लाका १० नगरपालिका र पाँच गाउँपालिकासहितका १५ वटै स्थानीयतहका लगभग सबैजसो बस्तीमा मुसहर समुदायको धेरथोर बसोबास छ । यी बस्तीका युवायुवती माटो ओसार्न लाग्छन् । यो आर्जनको अवसर भएको गौशाला–४ रजखोरकी बुधनी सदा बताउनुहुन्छ ।

मधेसमा दशहरा, दीपावली र छठ पर्वका बेला घर लिपपोत र रङरोगनका लागि रातो, कमेरे, पहेँलो र धुस्रो कालो माटो प्रयोग गर्ने चलन छ । यताका अधिकांश घर बाँसको चोयाका भित्ताका हुनेहुँदा यिनको लिपपोत र रङरोगनमा माटोको प्रयोग हुने गरेको हो ।

मिथिलाको स्थापित यो चलनले गरिब बस्तीका श्रमिकका लागि माटो सङ्ग्रह आर्जनको अवसर हुने गरेको छ । नियमित खेतीपाती र मजदुरीभन्दा फरक समयको काम हुनाले यसबाट आर्जन हुने रकमलाई दलित बस्तीका श्रमिक थप कमाइ ठान्छन् । यी पर्वका बेला आफ्ना बस्तीका श्रमिकले माटो बेचेरै पर्वखर्च जोहो गर्ने गरेका गौशाला–१ रामनगरकी ममता महतोको भनाइ छ ।

आमरुपमा किसानको खेतपातीमा श्रम गरेर गुजारा चलाउने श्रमिक पर्वविशेषमा थप नगद आर्जनका लागि माटोको खोजीमा निस्कन्छन् । सदा थरका अधिकांश मुसहरसँग पर्वका लागि पहिले जोहो गर्ने आर्थिक हैसियत नहुँदा उनीहरुका लागि चाडबाड विशेषका काम आर्जनको खास अवसर बन्ने गरेको छ ।

अहिले फरकफरक रङका माटोको खोजी गर्ने समूहको गन्तव्य नदीले दह बनाएका ठाउँको डिल, पुराना पोखरी र चुरे पहाड क्षेत्रका रातो माटोका थुम्का भएका छन् । अहिले गरेको मेहनतले आफ्नो घर पोत्नसँगै पर्वमा घरखर्चको जोहो हुने गरेको स्थानीय महिलाको भनाइ छ । दिनदिनै पक्की घर बन्नेक्रम बढ्दै गएपछि केही वर्षपछि माटो सङ्ग्रहको चलन हराउनसक्ने यी बस्तीका मानिसको चिन्ता छ ।