सिकाउँछ ।” बाँकी काम आयोगले आफ्नो फेसबुक, एक्स, टिकटकलगायतका सामाजिक सञ्जालका पेजमा गएर सिक्ने र सिकाउने उपाय मोबाइलबाटै जोडिएर आफू र समुदायलाई सिकाउने छन् ।

कतिपय जिल्लाले आफ्नो क्षेत्रका मतदातालाई शिक्षित बनाउने  योजना पनि बनाएका छन् । सोलुखुम्बुका जिल्ला निर्वाचन अधिकारी दीपेन्द्रमान अधिकारीका अनुसार २२ वटै वडाका स्वयंसेवीले सिकाउने कुराबाहेक स्थानीय एफएम, रेडियो, अनलाइन मिडिया तथा पत्रपत्रिकालाई पनि निर्वाचन शिक्षामा सँगै लैजाने योजना छ ।

उहाँले भन्नुभयो, “हाम्रो क्षेत्र भनेको एउटा डाँडामा एउटा घर भए अर्को डाँडामा अर्को घर वा गाउँ हुन्छ, त्यस्तोमा हिँडेर घर घर पुगेर १५्र दिनमा मतदातालाई सबै कुरा सिकाउन सम्भव नहुन पनि सक्छ ।” त्यसैले कुनै एक ठाउँमा भेला गराएर मतदातालाई मतदान गर्ने शिक्षा दिने र घर घरमै रेडियो र अनलाइनमार्फत मतदान कसरी गर्ने भनेर बारम्बार सूचनामार्फत सिकाइरहनुको विकल्प नरहेको उहाँले सुनाउनुहुन्छ ।

चुनौतीका चाङ

निर्वाचन आयोगका सूचना अधिकारी घिमिरे यस पटक बदरमत निकै न्यून हुने अपेक्षा व्यक्त गर्नुहुन्छ । किनभने यो पटक धेरै वटा चुनाव चिह्नमा एकै पटक छाप लगाउनु पर्दैन । मात्र प्रत्यक्षमा उम्मेदवारलाई र दलका लागि समानुपातिकको चुनाव चिह्नमा स्वस्तिक छाप लगाए पुग्छ ।

त्यसैले विगतमा भएका तिनै तहको निर्वाचनमा मतदान गर्दाको अलमल मतदातामा नहुने दाबी आयोगको छ तर मतदाता शिक्षा निर्वाचन आयोगले देखे जस्तो सरल नहुने अनुभव स्थानीय र जिल्ला निर्वाचन अधिकृतको छ । अधिकांश जिल्लामा मतदाता शिक्षा प्रदान गर्ने विषय झन् पछिल्लो समय चोटिलो बनेको छ । त्यस्तै मतदाता शिक्षा दिलाउन यतिबेला हरेक निर्वाचन अधिकृतको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी बनेको छ । विगतका निर्वाचनमा करिब एक महिना मतदाता शिक्षाका लागि छुट्याइएको हुन्थ्यो तर यस पटक राजनीतिक दलको प्रचारप्रसासँगै जुधाएर १५ दिन नै कायम गरिएको छ । निर्वाचन अधिकृत भन्नुहुन्छ, “त्यसै पनि समय थोरै, त्यसमाथि उम्मेदवारको भेला र प्रचारप्रसार बढ्छ, कसरी मतदाता भेटेर सही शिक्षा दिने, चुनैती ठुलो छ ।”

सर्लाहीका निर्वाचन अधिकृत ऋषिराम पौडेलका अनुसार स्वयंसेवी चयन र प्रशिक्षणको प्रक्रिया सुरु भए पनि नमुना मतपत्र पुगिसकेको छैन । हिमाली भेगका निर्वाचन कार्यालयमा पुग्नुपर्ने सामग्री तल्लो भेगमा भन्दा ढिला पुग्दा मतदाता शिक्षा समयमा सुरु गर्न नसकिने हो कि भन्ने चिन्ता उस्तै छ ।

आयोगले बढी ध्यान दिनु पर्छ

मतदाताको सम्पूर्ण सहभागिता गराउन निर्वाचन आयोगले विभिन्न कुरामा ध्यान दिएर अघि बढ्नुपर्ने सुझाव विज्ञको छ ।

पूर्वनिर्वाचन आयुक्त डा. अयोधीप्रसाद यादवले गोरखापत्र दैनिकसँगको कुराकानीमा काम जिल्ला निर्वाचन कार्यालयको भए पनि त्यसको बढी जिम्मेवारी आयोगकै हुने बताउनुभयो । उहाँका अनुसार सबै मतदातामा ‘नो भोटर्स टु बी लेफ्ट बिहाइइन्ड’ अर्थात् कुनै मतदाता पछि नपरून् भन्ने चेतना भर्नु पर्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “सबै मत बदरलाई शून्यमा झार्न सकिँदैन तर न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ ।”  काठमाडौँ जस्तो शिक्षित ठाउँमा मतदानको प्रतिशत र बदरमत हेर्दा अप्ठ्यारो लाग्ने अवस्था विगतका निर्वाचन हेर्दा देखिन्छ ।

मतदातामा नेतृत्वप्रति वितृष्णा जागेका बेला भविष्यमा मतदानलाई अनिवार्य गराउने कानुन ल्याउन यही बेला पहल आयोगले गर्नु पर्छ । सरकारले मतदाताको सहभागिता बढाउन आह्वान गर्दै स्थानीय सरकारलाई बढी भूमिका दिनु पर्छ ।

उहाँका अनुसार मतपत्र बदर हुनुमा मतदाताको सचेतनासँगै मतपत्रको आकार, भौगोलिक अवस्था, मतदान गर्ने कोठा र वरपरको वातावरण कारक हुन् । अँध्यारा कोठामा मतदान गर्नुभन्दा भयरहित रूपमा अलिक खुला स्थान दिनु पर्छ । कसैको मतदान गर्दा हात काँप्छ । चुनाव चिह्न धेरै भएर अलमल हुन्छ । हतार गर्दा पनि गडबड हुन्छ । पहिले कति र कहाँ कहाँ बदर भयो । कुन आधारमा भएको छ भनेर अध्ययन गराउने चलन बसाल्नु पर्छ ।चाँदनी हमाल