तराई मधेशको खडेरी : देशकै ठुलो सङ्कटको सूचक

नमस्ते चितवन

बुधबार, साउन २१, २०८२ मा प्रकाशित

यस वर्षको मनसुन सुरु भएदेखि नै आकासे बर्खा नभएको र सतहमुनिको पानी पनि सुकेर सुक्खाग्रस्त मधेशमा केही दिनदेखिको वर्षाले तत्कालका लागि केही राहत दिएको छ । मधेशमा धानको बुढो बिउ रोपाइँ पनि हुँदै छ तर समस्याको दीर्घकालीन समाधान नखोज्दा यो वर्षा छारोमराइ मात्र हुने देखिएको छ । यो तराई मधेशमा देखिएको तर देशकै ठुलो सङ्कटको सूचक मात्र हो ।

तराई मधेशमा पानी नपर्नु र भूमिगत पानीको सतह गहिरिनु समस्या होइन मूल रोगको लक्षण मात्र हो । आन्तरिक रूपमा चुरेको वनक्षेत्र विनाश र धरातलीय गिट्टी बालुवाको चरम दोहनले सो क्षेत्रलाई मरुभूमीकरणतर्फ अग्रसर गराएको हो । बाह्य कारकका रूपमा जलवायु परिवर्तनको असरले त पछि मात्र यसलाई प्रभावित गरेको हो ।

यिनै कारणले यो वर्ष समयमा पानी नपर्दा धान रोपाइँसमेत कमी भएको छ । अन्नभण्डार मानिने मधेश प्रदेशमा सोमबारसम्म ५७.२८ प्रतिशत धान रोपाइँ भएको छ ।

खाद्यान्न अपुग हुने

यसले गर्दा मुलुकको धान उत्पादन घट्न गई खाद्य सुरक्षामा समेत प्रभाव पार्ने देखिएको छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार मुलुकमा वार्षिक एक करोड १३ लाख मेट्रिक टन खाद्यान्न उत्पादन हुने गरेको छ । उत्पादन पर्याप्त नहुँदा वार्षिक नौ लाख ८० हजार खाद्यान्न अपुग हुने गर्छ । यस वर्षको सङ्कटले थप खाद्यान्न कम हुने देखिएको छ । मन्त्रालयका वरिष्ठ तथ्याङ्क अधिकृत रामकृष्ण रेग्मीले साउन तेस्रो साता बितिसक्दा पनि रोपाइँ कम हुँदा धानको उत्पादन घट्ने देखिएको बताउनुभयो । अझै पनि रोपाइँको सम्भावना रहेकाले यति नै अपुग हुन्छ भन्न नसकिने पनि उहाँले बताउनुभयो ।

राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयका अनुसार प्रतिव्यक्ति प्रतिवर्ष १३३ केजी खाद्यान्न उपभोग हुने गरेको छ । आन्तरिक उत्पादनले माग धान्न नसक्दा गत आव २०८१/८२ मा २१ अर्ब ५२ करोड २७ लाख ८४ हजार रुपियाँ बराबरको ५३ करोड ३७ लाख १५ हजार २५९ केजी धान आयात भएको भन्सार विभागको तथ्याङ्क छ । एक सय केजी धान मिलमा कुटाउँदा ६२ केजी चामल हुने गर्छ ।