काठमाडौं । भोटेकोशी बाढी विपद्को १२औँ दिन पनि खोज, उद्धार तथा राहत कार्य जारी रहेको छ। बाढीबाट ठूलो जनधनको क्षति हुनुका साथै रसुवा, नुवाकोट, धादिङलगायत नदीको बहाव क्षेत्रका जिल्लामा घर, भवन, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा क्षति पुगेको छ।
नेपाल सरकारले खोज, उद्धार तथा राहतका लागि उपलब्ध सबै साधन र स्रोत परिचालन गरिएको जनाएको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण, नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलसहित प्रदेश तथा स्थानीय तह र अन्य सम्बन्धित निकायहरू पनि प्रभावित क्षेत्रमा परिचालित छन्।
परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार खोज, उद्धार तथा राहत कार्यका लागि नेपालले छिमेकी मुलुक तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग निरन्तर समन्वय गरिरहेको छ। भारत, चीन र गणतन्त्र कोरियाबाट आएका सुरुङ उद्धार टोलीले नेपाली सेनासँग समन्वय गरी खोज तथा उद्धार कार्य गरिरहेका छन्।
यस्तै, विभिन्न मुलुक तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट प्राप्त ड्रोन, लोड क्यारियर, उद्धार उपकरणलगायत सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा प्रयोग भइरहेका छन्। मन्त्रालयका अनुसार अनुरोध गरिएका विशिष्टताअनुसार नौ वटा उच्च क्षमताका ड्रोनसहित ११ सदस्यीय विशेष मलेसियाली विपद् सहायता तथा उद्धार टोली शनिबार नेपाल आइपुगेको छ।
हालसम्म १३ हजार १०४ जनाको उद्धार गरिएको छ। उद्धार गरिएकामध्ये ३०० भन्दा बढी विदेशी नागरिक रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। अझै करिब एक हजार जना बेपत्ता रहेको अनुमान गरिएको छ, जसमा ३५ देशका करिब ६०० जना विदेशी नागरिक रहेको मन्त्रालयको विवरणमा उल्लेख छ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म १ हजार ३४१ वटा शव फेला परेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा सडक, विद्युत् तथा दूरसञ्चार सेवा पुनःस्थापना गर्न तथा राहत सामग्री प्रभावित जनतासम्म पुर्याउन सम्बन्धित निकायहरू सक्रिय छन्।
नेपाली सेना तथा इन्जिनियरको टोलीले तादी नदीमाथि अस्थायी पुल निर्माण गरी गल्छी–त्रिशूली सडक पुनःस्थापना गर्ने काम गरिरहेको छ। यसैगरी त्रिशूली–इन्द्रेणीघाट र देवीघाटमा एक–एक गरी दुई वटा तुइन सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
द्रुत क्षति तथा आवश्यकता मूल्याङ्कन (आरडिएनए) को प्रारम्भिक विवरणअनुसार करिब ७ हजार ५७० घरधुरीका ३२ हजार ९३३ जना प्रभावित भएका छन्। बाढीबाट ४८ सरकारी कार्यालय, ५५ किलोमिटर सडक, ३७ वटा मोटरेबल पुल र ६८ वटा झोलुङ्गे पुलमा क्षति पुगेको छ।
त्यस्तै, करिब १ हजार ८०६ हेक्टर कृषि भूमि, १३ वटा जलविद्युत् आयोजना, एउटा सौर्य ऊर्जा प्लान्ट र दुई वटा प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेको मन्त्रालयले जनाएको छ। विपद्का कारण ७८३ मेगावाट जलविद्युत् उत्पादन क्षमता प्रभावित भएको प्रारम्भिक मूल्याङ्कन छ।
विपद्बाट भएको समग्र क्षति तथा नोक्सानीको विस्तृत मूल्याङ्कन र पुनर्निर्माण तथा पुनःस्थापनाका लागि आवश्यक लागत निर्धारण गर्न विपद्पश्चात् आवश्यकता मूल्याङ्कन (पिडिएनए) पनि सञ्चालन भइरहेको छ।
यसैबीच, आवश्यक फरेन्सिक प्रक्रिया पूरा गरेपछि फेला परेका शवको अस्थायी व्यवस्थापन सुरु गरिएको छ। पछि पहिचान खुलेपछि मृतकका परिवारलाई अन्तिम संस्कारका लागि शव हस्तान्तरण गर्न सहज हुने मन्त्रालयले जनाएको छ।
बेपत्ता व्यक्तिका नजिकका परिवारजनलाई काठमाडौंको महाराजगञ्जस्थित नेपाल प्रहरी अस्पताल वा आफू नजिकको जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्न आग्रह गरिएको छ। विदेशमा रहेका परिवारजनले सम्बन्धित देशमा डीएनए नमुना सङ्कलन गरी रिपोर्ट नेपाल पठाउन सक्ने व्यवस्था मिलाइएको मन्त्रालयले जनाएको छ।
भारत, चीन, जापान, सिङ्गापुर तथा गणतन्त्र कोरियाका फरेन्सिक टोलीले नेपाल प्रहरी र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी डीएनए सङ्कलन, विश्लेषण तथा मृतकको पहिचानसम्बन्धी कामलाई तीव्रता दिएका छन्।
परराष्ट्र मन्त्रालयले कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधि तथा स्वदेशी र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका लागि नियमित ब्रिफिङमार्फत खोज, उद्धार, राहत तथा विदेशी सहयोगबारे जानकारी दिँदै आएको छ।
मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म मित्रराष्ट्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट राहत सामग्री र उद्धार टोली लिएर आएका २६ वटा उडानको अनुमति तथा सहजीकरण गरिएको छ।
बाढीका कारण प्रभावित भई नेपाल फर्कन चाहने नेपाली नागरिकलाई सुरक्षित रूपमा स्वदेश फर्काउन परराष्ट्र मन्त्रालय र चीनस्थित नेपाली नियोगले चिनियाँ अधिकारीसँग समन्वय गरिरहेका छन्। शनिबारसम्म तातोपानी नाका हुँदै ४३१ जना नेपाली नागरिक नेपाल फर्किएका छन्। आज थप १०५ जना नेपाली नागरिक सोही नाकाबाट स्वदेश फर्कने अपेक्षा गरिएको मन्त्रालयले जनाएको छ।
विदेशी नागरिकको खोज तथा उद्धारमा समन्वय र सहयोग गर्न उपशिष्टाचार प्रमुख प्रेमराज गौतमलाई प्रभावित क्षेत्रमा रहेको अपरेसन सेन्टरमा परिचालन गरिएको छ।


